Historia · Odkrycia archeologiczne
Odkrycia archeologiczne — co kryje wzgórze
Ceramika sprzed Mieszka I. Bełty kuszy z pożaru ok. 1320 roku. Zaprawa wapienna w warstwach „co łokieć". A we wrześniu 2023: nieznana piwnica, niewchodzona od 200 lat.
Pierwsze wykopaliska prowadzi Józef Kaźmierczyk w 1959 r. — odkrywa ceramikę X–XI w. i jeszcze starsze ślady (IV–V w.). W 2016 r. ruszają kompleksowe badania zespołu Olszackiego, Chorowskiej i Błoniewskiego — 73,40 m², 1 750 zabytków. 2023: odkrycie kompletnie zachowanej piwnicy z przełomu XV/XVI w.
Pierwsze badania
1959 (Kaźmierczyk)
Najstarsza ceramika
IV–V w. n.e.
Skala 2016
73,40 m², 1 750 zabytków
Mega-odkrycie 2023
piwnica 4,55 × 5,50 m
1959
Jak Józef Kaźmierczyk wbił się w skalisty grunt
1959 rok. Pierwsze powojenne badania archeologiczne na zamku Świny prowadzi Józef Kaźmierczyk. Cel: „ustalenie głównie zasięgu wczesnośredniowiecznego osadnictwa oraz stanu zachowania nawarstwień kulturowych".
Co odkrył
- Obszar: 21,0 m² wykopów sondażowych, na południowy-wschód od warowni, w rejonie identyfikowanym z grodziskiem
- Nawarstwienia kulturowe: miąższości od 0,25 do 1,20 m
- Zabytki: z X–XI w., ale także z IV–V wieku (osadnictwo późnoantyczne / wandalskie — kultura przeworska schyłku)
- Architektura: fragment kamiennego muru o nieokreślonej funkcji (zdaniem badacza wzniesiony być może w 1. poł. XIII w.)
Publikacja
Kaźmierczyk J., Wyniki wstępnych badań wykopaliskowych na zamku w Bolkowie i w Świnach w 1959 roku, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne", t. 2, 1959, s. 41–44.
1982
Sceptyczna konkluzja na podzamczu
1982 rok. Badania sondażowe pod kierunkiem Wiesława Rokowicza na podzamczu — 22,50 m² w dwóch wykopach, w terenie domniemanego grodziska.
Co znalazł
- dwa mury (spojony gliną relikt o miąższości 0,80 m + prostopadły mur na zaprawie ok. 0,40 m)
- duża ilość wczesnośredniowiecznych naczyń ceramicznych z X–XIV w.
- przęśliki i noże żelazne
Konkluzja Rokowicza
Olszacki w opracowaniu 2016 ocenia wyniki Rokowicza jako „więcej niż znikome" dla współczesnych badań archeologiczno-architektonicznych.
Publikacja: Rokowicz W., Sprawozdanie z badań sondażowych na przedzamczu w Świnach koło Bolkowa, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne", t. 15, 1985, s. 71–73.
Maj–czerwiec 2016
Trzy dyscypliny w jednym sezonie
Maj–czerwiec 2016. Pod auspicjami właściciela Jacka Drogosza rusza projekt rewitalizacji zamku. Trzy zespoły naukowe pracują równolegle.
Archeologia
Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „TRECENTO", Łódź), z udziałem Michała Cichockiego.
Architektura
prof. Małgorzata Chorowska, dr Piotr Błoniewski (Politechnika Wrocławska, Belty Sp. z o.o.).
Kwerenda historyczna
dr Artur Kwaśniewski (Wrocław).
Skala badań
- 4 kompleksy wykopów archeologicznych (numery 1–4/2016)
- Łączna powierzchnia: 73,40 m²
- Pozyskano: 1 750 ruchomych materiałów zabytkowych
- Reper roboczy: 369,15 m n.p.m. (na najdalej na zachód zachowanym fragmencie południowego muru magistralnego XVII-wiecznego pałacu)
- Finansowanie: ze środków własnych Jacka Drogosza
Metodyka
- warstwy mechaniczne w obrębie nawarstwień gruzowych
- warstwy naturalne w nienaruszonych poziomach stratygraficznych
- dokumentacja rysunkowa (rzuty/profile 1:20), fotograficzna, fotoskany
Sierpień 2017
Trzy nowe wykopy i 75 metrów kwadratowych
Sierpień 2017. Olszacki wraca z zespołem na 3 nowe wykopy (nr 5–7/2017) + 2 aneksy. Łączna powierzchnia: 75,0 m². Pozwolenie DWKZ nr 805/2017 z 10 sierpnia 2017. Finansowanie ponownie ze środków Jacka Drogosza.
Wykop 5/2017
Północny odcinek szyi piwnicznej wiodącej do piwnicy pod kamienicą zamku średniego (2. poł. XV w.). Długość ok. 4,50 m × 1,55 m, wykuta w skale, z siedmioma kamiennymi stopniami (poziomy 367,80 → 366,53 m n.p.m.).
Wykop 6/2017
Średniowieczny mur obwodowy wokół wieży mieszkalnej (tzw. mur „A") — datowanie 1. poł. XV w. Szerokość ok. 0,82 m, budulec: kamień łamany w starannych warstwach, biała zaprawa wapienna.
Wrzesień 2023
„Co najmniej od 200 lat nikt do tej piwnicy nie zaglądał"
Wrzesień 2023. Zespół archeologów odkrywa nieznane dotąd pomieszczenie w obrębie zamku średniego. Kompletnie zachowane, niewchodzone od ok. 270 lat — to absolutna rzadkość w polskiej archeologii zamkowej.
Dane techniczne
Wymiary ok. 4,55 × 5,50 m. Lokalizacja: zamek średni, dom z przełomu XV/XVI w. Datowanie: powstała wraz z domem zamku średniego, u schyłku średniowiecza.
Konstrukcja
Ściany częściowo wykuto w skale, częściowo wzniesiono z miejscowego kamienia. Kolebkowe sklepienie z łupków zieleńcowych. Mury bez zaprawy wapiennej — spoinowane wyłącznie gliną (co nie obniżyło trwałości — średniowieczni budowniczowie wiedzieli, co robią).
Detale, które przetrwały
Wschodni bok: zawalony korytarz ze schodami (jedyne wejście z dziedzińca). Wąskie szybowe okienko pod sklepieniem. Wnęka doświetlająca do kaganków. W 1. poł. XVII w. do boku wschodniego dostawiono fundament komina.
Znaleziska w piwnicy
2 detale architektoniczne — fragmenty kamieniarskich opraw. Ceramika naczyniowa, w tym luksusowa kamionka z XVII w. Datowanie zaprzestania użytkowania: ok. połowy XVIII w.
Zespół 2023
Archeologia: Tomasz Olszacki, Jakub Sobko, Szymon Ważyński. Architektura: Małgorzata Chorowska, Piotr Błoniewski.
„Co najmniej od 200 lat nikt do tej piwnicy nie zaglądał. Odkrycie kompletnie zachowanego, nieznanego zamkowego wnętrza kryjącego ponadto wiele interesujących szczegółów architektonicznych to absolutna rzadkość."
Ceramika
Od kultury przeworskiej do średniowiecza
Sumarycznie badania archeologiczne odsłaniają trzy horyzonty osadnictwa na wzgórzu zamkowym.
| Horyzont | Datowanie | Charakter |
|---|---|---|
| Późnoantyczny | IV–V w. n.e. | kultura przeworska schyłku (Kaźmierczyk 1959) |
| Wczesnośredniowieczny | X–XII w. | gród kasztelański, wały drewniano-ziemno-kamienne (Olszacki 2016) |
| Pełne średniowiecze | XII–XIII w. | przejście od grodu do warowni kamiennej |
Grupy ceramiki wczesnośredniowiecznej (badania 2016)
- Grupa W A — naczynia lepione, nieobtaczane (najstarsze)
- Grupa W B — naczynia obtaczane
- 35 egzemplarzy ceramiki w pełni obtaczanej z badań 2016 (18,71% zbioru)
Drewniano-ziemno-kamienne wały
Olszacki 2016 potwierdza istnienie wałów o konstrukcji skrzyniowej datowanych na najpóźniej 1. poł. XII w. — to fizyczne pozostałości grodu kasztelańskiego, wzmiankowanego w bullach papieskich (Hadrian IV 1155, Innocenty IV 1245).
XIV–XVII w.
Ślady codzienności od XIV do XVII wieku
Wykopaliska odsłaniają też przedmioty codziennego użytku z czasów Schweinichenów.
Ślady pożaru ok. 1315–1320
Bełty od kuszy + przepalona moneta z 1309 r. W warstwie pożarowej odnaleziono militarne znaleziska wskazujące na prawdopodobnie militarne przyczyny wczesnego pożaru zamku.
Renesansowe tynki i kafle
XVI w. (kafle naczyniowe). Polewane na zielono kafle naczyniowe z XVI-wiecznych pieców (rozbiórka w 1. poł. XVII w.). 8 fragmentów grubych tynków — domniemane XVI-wieczne renesansowe tynki zdobiące przed XVII-wiecznym pałacem.
Kafle płytowe z 1. tercji XVII w.
6 sztuk z czasów Hansa Sigismunda. Powstałe najpewniej w 1. tercji XVII w. — czyli na styku wielkiej przebudowy Saebischa.
Fragment gotyckiego tekstu
Czarna czcionka, XV–XVI w. Znalezisko fragmentu gotyckiego druku z czarną czcionką datowanego na 2. poł. XV – 1. poł. XVI w. Świadectwo, że na zamku funkcjonowała kultura piśmienna.
Geologia
Czerwone riolity z Wolbromka
Badania architektoniczne Chorowska/Błoniewski 2016 ustaliły materiał murów wieży mieszkalnej.
- kamień łamany — głównie czerwone riolity i riodacyty
- niewielka domieszka zlepieńca i zieleńca
- zaprawa wapienna — bardzo twarda, jasnoszara, z charakterystycznymi grudkami wapna
- warstwy wyrównawcze co ok. 0,6 m (co łokieć) — średniowieczna miara budowlana
Źródło surowca
Stratygrafia
Jak wykopy odczytały historię warstwa po warstwie
Olszacki 2017 przedstawia 8 sekwencji stratygraficznych odsłoniętych w wykopach.
| Sekwencja | Datowanie | Charakter |
|---|---|---|
| I | XVI/XVII w. | poziomy spalania (węgle drzewne, ciemnożółty piasek) |
| II | 1. poł. XVII w. | poziom budowy XVII-wiecznego pałacu (gruz ceglano-kamienny) |
| III | XVII w. | funkcjonowanie pałacu |
| IV–V | 2. poł. XVIII w. | destrukcja |
| VI | XX–XXI w. | destrukcja i obecny humus |
| VII–VIII | XVI – 1. poł. XVII w. | poziomy przed murem obwodowym |
Plany dalszych badań
Co jeszcze czeka pod gruzem
Chorowska/Błoniewski 2016 wskazują, że pełna rekonstrukcja przebiegu murów obwodowych zamku średniego wymaga dalszych badań.
- odgruzowanie zasypanej piwnicy pod północno-zachodnim skrzydłem pałacu (piwnica pod kuchnią)
- trójkątny dziedziniec poniżej
- weryfikacja hipotezy 5 obwodów obronnych (zamki górny + średni + dolny + pośredni „przedśredni" + obwód bastejowy XVII w.)
FAQ
Najczęściej zadawane pytania o odkrycia
Kiedy odbyły się pierwsze wykopaliska na zamku?
Co odkryto w 2023 roku?
Jak stare są najstarsze znaleziska?
Czy badania są kontynuowane?
Kto finansuje badania archeologiczne?
Czy piwnica 2023 będzie udostępniona do zwiedzania?
Czytaj dalej
Powiązane strony
Badania historyczno-architektoniczne
Jak naukowcy czytają mury — datowanie, fazy budowy, rekonstrukcja przebiegu obwodów obronnych.
Czytaj →Historia zamku
Od grodu kasztelańskiego po manierystyczną rezydencję — tysiąc lat dziejów na jednym wzgórzu.
Czytaj →Odbudowa — Przed i Po
Kamień po kamieniu wracają do życia mury, które odsłaniają archeolodzy. Zobacz efekty prac.
Czytaj →Odkryj historię, która powraca
Wejdź na wzgórze, które wciąż oddaje swoje tajemnice — i zobacz na własne oczy mury, o których jeszcze niedawno nikt nie wiedział.
Kup bilet