— Historia i legendy —
Ikonografia Zamku Świny — cztery wieki obrazem
Plany Saebischa z 1615 roku. Obraz w Kościele Pokoju z 1658. Rysunki nagrobków u Schweinichena. Archiwalne fotografie z XIX i XX wieku. Tak wyglądał zamek, zanim spaliły go pożary.
Najstarsze plany
Saebisch 1615–1620
Najstarszy obraz
Kościół Pokoju 1658
Główne kolekcje
BUWr, Marburg, NID
Liczba inwentaryzacji XX w.
3 (1927, 1954, lata 60.)
Zamek Świny dokumentuje czterowiekowa galeria ikonografii: projekty wrocławskiego architekta Valentina von Saebisch (1615–1620) w Bibliotece Uniwersyteckiej, obraz Zamku z 1658 r. w Kościele Pokoju w Jaworze (UNESCO), rysunki piórkiem, lawowane akwarelą Friedricha Bernharda Wernera z 1748 roku, reprodukcje nagrobków rodu w opracowaniach Constantina von Schweinichen (1904) i fotografie archiwalne z XIX–XX w.
Najważniejsze źródło
Co rysował wrocławski architekt w 1615 roku
Valentin von Saebisch (Walenty Säbisch) — wrocławski architekt XVII w. — sporządził dla Hansa Sigismunda von Schweinichen kompletny pakiet projektów: plany inwentaryzacyjne ówczesnego stanu zamku plus projekty nowej manierystycznej przebudowy (ok. 1615–1620). To na ich podstawie powstał pałac, który dziś można zobaczyć jako ruinę.
Co dziś znamy z planów
- przebieg pierwszego muru obwodowego wokół wieży mieszkalnej (faza IV–V wg Kwaśniewskiego)
- układ średniego zamku — z kamienicą Günzela V i Burgmana (2. poł. XV w.)
- pomieszczenie kuchenne z 3 oknami
- usytuowanie „starej kuchni” — przybudówki między donżonem a murem obwodowym
- położenie machikułu w bramie
- elewacje skrzydła południowego pałacu
Gdzie się znajdują
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, oddział spuścizny architekta. Dokumenty są reprodukowane w studium Chorowska/Błoniewski 2016 (Ryc. 4 i kolejne).
Obraz z 1658 roku
Świny uwiecznione tuż po świetności
W 1658 roku — niespełna 40 lat po zakończeniu manierystycznej przebudowy Jana Zygmunta (proj. architekta Saebischa) — Zamek Świny został uwieczniony na obrazie w Kościele Pokoju w Jaworze. To drugie najważniejsze źródło ikonograficzne do XVII-wiecznego zamku, obok planów Saebischa.
Dlaczego ten obraz jest unikalny
- Czas powstania: Świeżo po przebudowie, jeszcze przed degradacją XVIII–XIX w. Pokazuje zamek w pełni jego architektonicznej świetności.
- Miejsce ekspozycji: Kościół Pokoju w Jaworze — wpisany na listę UNESCO, dostępny dla zwiedzających. To jeden z trzech tzw. Kościołów Pokoju (Jawor + Świdnica + Głogów — ten ostatni nie zachowany), wzniesionych przez śląskich protestantów po pokoju westfalskim.
Wartość dla rewitalizacji
Obraz służy zespołowi badawczemu jako referencja przy interpretacji śladów murów — szczególnie wież narożnych pałacu i mostu trójprzęsłowego.
Rysunki Wernera — 1748
Rysunki piórkiem Friedricha Bernharda Wernera
Rysunki piórkiem, lawowane akwarelą, autorstwa Friedricha Bernharda Wernera z 1748 roku — bardzo ważne XVIII-wieczne przedstawienia zamku, wykonane jeszcze przed pożarami XIX stulecia. Właściciele zamku pozyskali cyfrowe kopie rysunków oraz planów warowni z archiwów w Berlinie (Geheimes Staatsarchiv PK) i Marburgu (Herder-Institut).
Umowy licencyjne obejmują na razie wyłącznie użytek własny — publikacja reprodukcji w internecie wymaga dodatkowej zgody archiwów, o którą zabiegamy. Do tego czasu kopie rysunków Wernera można obejrzeć w archiwum zamku, na indywidualną prośbę.
Malarstwo XIX wieku
Romantyczne Świny pędzlem Ahlborna
August Wilhelm Ahlborn (1796–1857), niemiecki pejzażysta szkoły berlińskiej, uwiecznił wzgórze zamkowe w Świnach w duchu romantyzmu: górujący nad okolicą zamek z uszkodzonym hełmem donżonu, u jego stóp kościół św. Mikołaja i wiejskie zagrody, a na horyzoncie — zamek Bolków. To jedno z najpiękniejszych malarskich przedstawień warowni z czasów, gdy zaczynała popadać w ruinę.
Kościół św. Mikołaja
Rycina Mannfelda i reprodukcje z 1904 roku
Z kościoła św. Mikołaja na podzamczu (fundacja 1579, mauzoleum rodu Schweinichen) pochodzi seria ważnych wizerunków:
Nagrobek Günzela VI (zm. 1503)
Rycina B. Mannfelda. Najstarszy zachowany wizerunek nagrobka Günzela VI von Schweinichen w rękopisie dzieła Adriana [Schindla]. Sam nagrobek do dziś znajduje się we wnęce wschodniej kościoła.
Nagrobki Burgmana i Margarety
Reprodukcja wg Schweinichen 1904. Burgmann von Schweinichen (zm. 1566) i jego żona Margareta von Borschnitz (zm. 1555) — prezbiterium kościoła pw. św. Mikołaja w Świnach. Reprodukcja w opracowaniu Constantina von Schweinichen, 1904.
Nagrobki Hansa i pierwszej żony
Reprodukcja wg Schweinichen 1904. Hans von Schweinichen (zm. 1606) — fundator kościoła z 1579 r. — pochowany w prezbiterium wraz z pierwszą żoną.
Wnętrze kościoła
Wyposażenie zmodernizowane przez Hansa. Wnętrze kościoła pw. św. Mikołaja zachowało wyposażenie z okresu reformacji — rodzina von Schweinichen była protestancka.
Tryptyk z kościoła (4. ćw. XV w.)
Ołtarz Günzela VI
Ołtarz z kościoła św. Mikołaja w Świnach — zapewne z 4. ćwierci XV w. Na odwrociu bocznych skrzydeł tryptyku zachowane herby — Schindel, datujące tryptyk na ok. 1500 r.
Lokalizacja aktualna
Po 1945 r. tryptyk trafił do Wrocławia i obecnie znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym.
Inwentaryzacje XX-wieczne
Rysunki techniczne — trzy pokolenia dokumentalistów
Inwentaryzacja 1927
J. G. Herder Institut, Marburg (Niemcy). Najstarsza dokumentacja techniczna XX w. Przechowywana w niemieckim instytucie naukowym w Marburgu.
Inwentaryzacja 1954
Katedra Historii Architektury Polskiej Politechniki Wrocławskiej. Powstała tuż po wojnie. Przechowywana w archiwum Wydziału Architektury PWr.
Inwentaryzacja lat 60. XX w.
PP PKZ Wrocław. Wykonana przez Pracownię Konserwacji Zabytków. Przechowywana w archiwum oddziału NID (Narodowy Instytut Dziedzictwa) we Wrocławiu. Niezrealizowana w terenie — dokumentacja budowlana 1961–1963.
Galeria
Zamek widziany przez stulecia
Ryciny, plany, akwarele i fotografie — wybrane pozycje czterowiekowej galerii ikonografii. Reprodukcje w przygotowaniu we współpracy z instytucjami przechowującymi oryginały.
Reprodukcje udostępniane są stopniowo, w miarę uzyskiwania zgód instytucji przechowujących oryginały. Placeholdery oznaczają pozycje w przygotowaniu.
Fotografie z epoki
Galeria starych zdjęć — XIX i XX wiek
Stara strona zamku zawierała galerię ~12 historycznych wizerunków (rysunki, ryciny, archiwalne fotografie). Druga galeria archiwalna funkcjonowała pod chybionym slugiem /zamek-w-szacie-por-roku/. Dokumentują:
- różne widoki Zamku Świny z różnych perspektyw
- fotografie z epoki (datowanie wymaga uściślenia: lata 1860? 1900? 1920?)
- historyczne dokumentacje powiązanych miejsc (np. „Kąpielisko dawne ul. Republikańska Bolków”)
Co robimy z tą galerią
Na nowej witrynie każdy obraz dostaje:
- datę (przybliżoną z analizą stylistyczną)
- autora (jeśli znany)
- źródło (archiwum, muzeum, kolekcja prywatna)
- status praw autorskich (domena publiczna vs zgoda instytucji)
- kontekst — co przedstawia, co warto dostrzec
Współczesna ikonografia
Drony, kadry z lotu ptaka, filmy promocyjne
Od 2023 roku Zamek Świny prowadzi też współczesną dokumentację wizualną:
- fotografie z lotu ptaka (drony) — pełna galeria z marca 2023
- galeria filmów promocyjnych — wydarzenia, prace odbudowy, atrakcje turystyczne
- dokumentacja fotograficzna wykopów archeologicznych — z opracowań Olszackiego 2016 i 2017 (Załącznik IV na płytach CD)
→ Zobacz filmy i ujęcia z drona w sekcji Galeria.
Herby i symbolika
„Świnia Głowa” i pełen herb rodu
W portalu bramnym zamku dolnego widnieje herb rodu von Schweinichen. Tradycyjny, ludowy herb „Świnia Głowa” wiąże się z legendą fundacyjną o Biwoju i Libuszy → Legendy i podania.
Galeria — nawigacja
Kolekcje na nowej stronie
| Kolekcja | Liczba pozycji | Status |
|---|---|---|
| Plany Saebischa (1615–1620) | wybrane reprodukcje | w przygotowaniu — zgoda BUWr |
| Obraz Kościoła Pokoju (1658) | 1 obraz + detale | wymaga współpracy z parafią |
| Nagrobki w kościele św. Mikołaja | 5+ całopostaciowych | częściowo dostępne (reprodukcje 1904) |
| Inwentaryzacje 1927/1954/lata 60. | dokumenty techniczne | dostępne w archiwach (Marburg, PWr, NID) |
| Fotografie archiwalne (XIX–XX w.) | ~12 historycznych | wymaga datowania i opisów |
| Drony i film współczesny | bogata kolekcja | pełna galeria w Galerii |
FAQ
Najczęściej zadawane pytania o ikonografię
Skąd mamy plany zamku z XVII wieku?
Czy istnieje obraz zamku w pełnej świetności?
Gdzie można zobaczyć ikonografię rodu Schweinichen?
Gdzie znajdują się archiwa historyczne zamku?
- Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu — spuścizna Saebischa (plany 1615–1620)
- J. G. Herder Institut w Marburgu (Niemcy) — inwentaryzacja 1927
- Politechnika Wrocławska — inwentaryzacja 1954, badania Chorowska/Błoniewski 2016
- NID Wrocław — inwentaryzacja PP PKZ z lat 60. XX w.
- Kościół Pokoju w Jaworze — obraz 1658
Czy zamek udostępnia reprodukcje wysokiej rozdzielczości?
Powiązane
Czytaj dalej historię zamku
Badania historyczno-architektoniczne
Studia Chorowskiej, Błoniewskiego i Kwaśniewskiego — naukowa podstawa odczytania murów.
Czytaj →Odkrycia archeologiczne
Wykopaliska Olszackiego i znaleziska, które uzupełniają obraz zamku z planów i rycin.
Czytaj →Kościół św. Mikołaja
Mauzoleum rodu z 1579 roku — nagrobki Schweinichenów uwiecznione na rycinach.
Zwiedzaj →Odkryj historię, która powraca
Wejdź do jednego z najstarszych zamków Dolnego Śląska i zobacz miejsce, które z każdą wizytą pokazuje coraz więcej.
Zaplanuj wizytę