Historia – badania
Badania historyczno-architektoniczne
Kwerenda źródeł, badania archeologiczne i studium architektoniczne — pełny obraz naukowej wiedzy o zamku Świny.
Rok badań
2016 (maj–czerwiec)
Liczba prac
4
Faz architektonicznych
10 (Kwaśniewski)
Kontynuacja
2017, 2023, dalsze planowane
Zespół badawczy
Czterech badaczy, trzy dyscypliny
Maj–czerwiec 2016. Pod auspicjami aktualnych właścicieli zamku rusza najbardziej kompleksowy projekt naukowy w historii Zamku Świny. Cztery nazwiska, które na zawsze zmieniły wiedzę o tym miejscu.
dr Artur Kwaśniewski
Kwerenda historyczna (Wrocław)
Autor dwóch prac: monumentalnej kwerendy źródeł historycznych na temat zamku Świny, zawierającej propozycję chronologii architektonicznej (10 faz), oraz — we współpracy z Łukaszem Dworniczakiem — analizy krajobrazu kulturowego w rejonie zamku.
Tytuły: „Zamek Świny (pow. jaworski). Kwerenda oraz krytyczna analiza źródeł i opracowań nt. historii i architektury rezydencji. Konkluzje badawcze nt. przekształceń zamku i areału zamkowego” (Wrocław, marzec–maj 2016); „Studia i analizy krajobrazu kulturowego w rejonie zamku Świny (pow. jaworski)” (Wrocław, lipiec 2016).
Tomasz Olszacki
Archeologia (Łódź)
Kierownik kompleksowych badań archeologicznych w sezonach 2016, 2017, 2023. Z udziałem Michała Cichockiego (2016) oraz zespołu Jakuba Sobki i Szymona Ważyńskiego (2023, odkrycie piwnicy).
Tytuły: „Opracowanie badań archeologicznych… na zamku w Świnach… w maju–czerwcu 2016 roku” (Łódź–Sierpc 2016) + kontynuacja 2017 (Łódź 2018).
prof. Małgorzata Chorowska, dr Piotr Błoniewski
Architektura (Politechnika Wrocławska, Belty Sp. z o.o.)
Autorzy badań architektonicznych murów zamku Świny — datowanie poszczególnych faz na podstawie analiz zapraw murarskich i detali architektonicznych. Kontynuowali dalej prace m.in. w sezonie 2023.
Tytuł: „Studium historyczno-architektoniczne zamku Świny (pow. jaworski)” (Wrocław, marzec–lipiec 2016).
Dziesięć faz architektonicznych
Kompletna chronologia rozwoju budowlanego
Efektem prac badawczych z 2016 jest pierwsza pełna chronologia architektoniczna zamku, oparta na połączonych danych historycznych, archeologicznych i architektonicznych (wg Kwaśniewskiego).
| Faza | Datowanie | Charakter |
|---|---|---|
| I | X w. (?) | hipotetyczna osada / gród z czasów rządów czeskich |
| II | XI/XII – 3. ćw. XIII w. | gród kasztelański (drewniano-ziemno-kamienne wały) |
| III | 2. ćw. XIV w. | budowa donżonu — Henryk krzyżowiec |
| IV | 2. poł. XIV – XV w. | rozbiórka wałów, kamienny obwód wokół donżonu |
| V | 1. poł. XV w. | mur obwodowy zamku średniego |
| VI | 2. poł. XV w. | dom (kamienica) na zamku średnim (Günzel V + Burgmann, synowie Günzela IV) |
| VII | po 1563/1564 | modernizacja renesansowa, powstanie zamku przed-średniego (Hans) |
| VIII | 1579 | budowa nowego kościoła św. Mikołaja (mauzoleum rodowe) |
| IX | ok. 1590 | aneks kuchenny, klatka schodowa, zamek dolny |
| X | ok. 1615–1620 | wielka manierystyczna przebudowa Saebischa: pałac, fortyfikacje, donżon |
Cztery prace naukowe 2016
Co składa się na pełen pakiet wiedzy
Kwerenda historyczna Kwaśniewskiego
Synteza wszystkich źródeł pisanych
- Krytyczna analiza dokumentów od Kroniki Kosmasa (1108) po inwentaryzacje XX w.
- Rekonstrukcja genealogii rodu von Schweinichen (ok. 30 członków rodu, XIII–XVII w.)
- Krytyka wcześniejszych prac (m.in. Constantina von Schweinichen 1904–1907)
- Propozycja chronologii 10 faz architektonicznych
Analiza krajobrazu kulturowego (Kwaśniewski i Dworniczak)
Zamek w pejzażu kulturowym okolicy
- Promień analiz: 0,5–1 km od zamku
- Historyczne elementy przestrzeni sprzed 1945 r. i walory naturalne pejzażu
- Funkcjonalność dawnych połączeń przestrzennych
- Zmiany urbanizacyjne i granice wsi Świny (pierwotne z 1945 r.)
Badania archeologiczne Olszackiego
73,40 m², 1 750 zabytków
- 4 kompleksy wykopów (numery 1–4/2016)
- Reper roboczy: 369,15 m n.p.m.
- Dokumentacja opisowa, rysunkowa 1:20, fotograficzna, fotoskany
Badania architektoniczne Chorowska/Błoniewski
Analiza zapraw, datowanie murów, plany Saebischa
- Datowanie faz budowlanych na podstawie typów zapraw i kompozycji murów
- Identyfikacja detali architektonicznych (portale, obramienia okienne, szczyty)
- Analiza planów Saebischa z 1615–1620 (BUWr)
- Materiał murów wieży: czerwone riolity i riodacyty (warstwy „co łokieć” — ok. 0,6 m)
Analiza krajobrazu kulturowego 2016
Zamek w pejzażu — co widziano stąd przed 1945 rokiem
Opracowanie A. Kwaśniewskiego i Ł. Dworniczaka z roku 2016 — „Studia i analizy krajobrazu kulturowego w rejonie zamku Świny (pow. jaworski)”. Promień analiz: 0,5–1 km od zamku (ze względu na urbanizację i zmiany granic wsi Świny).
Co bada opracowanie
Pejzaż, granice i dawne połączenia
- historyczne elementy przestrzeni sprzed 1945 r.
- walory naturalne pejzażu
- funkcjonalność dawnych połączeń przestrzennych
- zmiany urbanizacyjne — granice wsi Świny pierwotne (1945, zaznaczone kolorem czerwonym) i zwężenie obszaru w późniejszych dekadach (kolor żółty)
Kontynuacja — 2017 i 2023
Co zespół odsłonił po 2016 roku
Sezon 2017 (Olszacki)
3 wykopy + 2 aneksy = 75 m²
Pozwolenie DWKZ nr 805/2017 z 10 sierpnia 2017. Współpraca: Leszek Stryczyński, w obecności Adama Góreckiego, Michała Cichockiego, Michała Filipowicza.
Najważniejsze: odsłonięcie szyi piwnicznej (4,50 m × 1,55 m, 7 stopni) oraz średniowiecznego muru obwodowego „A” wokół wieży (1. poł. XV w.).
Sezon 2023 (Olszacki + Sobko + Ważyński)
Odkrycie nieznanej piwnicy
Wrzesień 2023. Zespół archeologów wraz z Chorowską i Błoniewskim odkrywa kompletnie zachowaną piwnicę (4,55 × 5,50 m) z czasów przełomu XV/XVI w.
Starsze badania (XX w.)
Wcześniejsze pokolenia, którym zawdzięczamy fundamenty
| Lata | Wydarzenie |
|---|---|
| 1925–1941 | Dzierżawa przez Verein für Heimatschutz z Bolkowa (25 lat), plany adaptacji na schronisko młodzieżowe |
| 1926 | Pierwsze prace zabezpieczające |
| 6 I 1929 | Projekt adaptacji ruin na schronisko |
| 1929–1930 | Prace realizacyjne |
| 1931 | Renowacja „murów i bastionów”, wymiana dachu donżonu na gont łupany ręcznie, montaż piorunochronu |
| 1936 | Prace na donżonie (otynkowanie ściany szczytowej, odtworzenie sklepienia, urządzenie piwnic) |
| 1959 | Pierwsze powojenne badania archeologiczne (J. Kaźmierczyk) |
| 1961–1963 | Dokumentacja budowlana PP PKZ Wrocław (niezrealizowana w terenie) |
| 1982 | Badania sondażowe W. Rokowicza na podzamczu |
Bibliografia
Z czego korzystać przy dalszych pracach
Współczesne badania (2016+)
- Kwaśniewski A., Zamek Świny (pow. jaworski): Kwerenda oraz krytyczna analiza źródeł i opracowań nt. historii i architektury rezydencji, Wrocław 2016
- Olszacki T., Opracowanie badań archeologicznych przeprowadzonych na zamku w Świnach, gm. Bolków, w maju–czerwcu 2016 roku, Łódź–Sierpc 2016 (Pracownia „TRECENTO”)
- Olszacki T., Opracowanie wyników badań archeologicznych przeprowadzonych w rejonie zamku w Świnach w 2017 roku, Łódź 2018
- Chorowska M., Błoniewski P., Badania architektoniczne murów zamku Świny, Politechnika Wrocławska / Belty Sp. z o.o., Wrocław 2016
- A. Kwaśniewski, Ł. Dworniczak, Studia i analizy krajobrazu kulturowego w rejonie zamku Świny (pow. jaworski), Wrocław 2016
Klasyczne opracowania
- Czerner O., Rozpędowski J., Bolków i Świny, Wrocław 1960, Ossolineum
- Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1984, Arkady
- Perzyński M., Zamki, twierdze i pałace Dolnego Śląska i Opolszczyzny, Wrocław 2006, Wrocławski Dom Wydawniczy
- Lamparska J., Dolina Królów, zamki i pałace u stóp Karkonoszy, Wrocław 2010, Asia-Press s.c.
- Sala B., Legendy zamków sudeckich, Olszanica 2021, BOSZ
Wcześniejsze badania archeologiczne
- Kaźmierczyk J., Wyniki wstępnych badań wykopaliskowych na zamku w Bolkowie i w Świnach w 1959 roku, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne”, t. 2, 1959, s. 41–44
- Rokowicz W., Sprawozdanie z badań sondażowych na przedzamczu w Świnach koło Bolkowa, „Śląskie Sprawozdania Archeologiczne”, t. 15, 1985, s. 71–73
Źródła pierwotne
- Kronika Kosmasa (zm. 1125) — pierwsza wzmianka Zvini z 1108 r.
- Bulla Hadriana IV z 23 IV 1155 r.
- Bulla Innocentego IV z 9 VIII 1245 r.
- Plany inwentaryzacyjne i projektowe Valentina von Saebisch z lat 1615–1620 (Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu)
- Obraz Zamku Świny w Kościele Pokoju w Jaworze z 1658 r.
Naukowe wyniki w mediach
Wykorzystanie badań w komunikacji
Wyniki badań są aktywnie komunikowane szerokiej publiczności.
FAQ
Najczęściej zadawane pytania o badania
Kto prowadzi badania nad Zamkiem Świny?
Ile faz architektonicznych odsłoniły badania?
Jakie są najważniejsze publikacje o zamku?
Czy badania są kontynuowane?
Gdzie można zapoznać się z pełnymi opracowaniami?
Co dalej z badaniami?
Czytaj dalej
Powiązane strony
Historia zamku
Tysiąc lat dziejów — od grodu kasztelańskiego królów polskich i książąt śląskich po manierystyczną rezydencję rodu von Schweinichen.
Czytaj →Odkrycia archeologiczne
Nieznana piwnica, szyja piwniczna, mur obwodowy — co kryła ziemia pod Zamkiem Świny.
Czytaj →Ród Świnków
Genealogia Świnków – von Schweinichen — ród rycerski, który przez wieki rozbudowywał i zamieszkiwał zamek.
Czytaj →Odkryj historię, która powraca
Wejdź na wzgórze, które wciąż oddaje swoje tajemnice — i zobacz na własne oczy mury, o których jeszcze niedawno nikt nie wiedział.
Zaplanuj wizytę