Ród Świnków z zamku Świny – von Schweinichen

ok. 1272

Jan — Pierwszy ze Świn

Pierwszy znany rycerz rodu — około 1272 roku zaczyna pisać się de Swyn, „ze Świn”, przyjmując predykat od nazwy zamku. Od niego wywodzi się ród Świnków, który władał Świnami przez kolejne stulecia. Wcześniej Świny były grodem kasztelańskim, zarządzanym w imieniu książąt śląskich.

1316–1355

Henryk — Rycerz z Rodos

Najwybitniejszy z wczesnych Świnków. Rycerz na dworze książąt świdnicko-jaworskich, świadek na dokumentach księcia Henryka Fürstenberskiego i Bolka II. W 1323 r. uczestniczy w wyprawie krzyżowej na Rodos — udział poświadczony dokumentem papieża Jana XXII, wystawionym w Awinionie 5 sierpnia 1323. Po powrocie z Morza Egejskiego buduje na wzgórzu kamienny donżon (po 1329 – przed 1351). 13 lipca 1351 wystawia pierwszy zachowany dokument „na Świnach” — sprzedaje połowę wójtostwa bolkowskiego. Henryk jest określany jako pierwszy śląski krzyżowiec.

1370/1371 – 1393/96

Günzel II — Rycerz księżnej Agnieszki

Prominentny rycerz na dworze księżnej Agnieszki (wdowy po Bolku II świdnickim). W 1387 r. funduje ołtarz w kościele parafialnym. Hipotetyczny inicjator rozbiórki ziemnych wałów i wzniesienia pierwszego kamiennego obwodu wokół donżonu (faza IV wg Kwaśniewskiego).

1407/1409 – 1415/1422

Hans — Konsolidator ojcowizny

Skupia w jednych rękach cały rodowy majątek po podziałach poprzedniego pokolenia. Za jego czasów lub tuż po nim wznosi się mur obwodowy zamku średniego (1. poł. XV w., datowanie archeologiczne 2016).

ur. ok. 1410 – zm. 18 X 1503

Günzel VI — Z nagrobkiem do dziś

W latach 1448 i 1503 uposaża ołtarz i funduje tryptyk w kościele. Umiera w Świnach 18 października 1503. Jego całopostaciowy nagrobek zachował się we wnęce wschodniej kościoła św. Mikołaja — to jeden z najlepszych zachowanych wizerunków rycerza tej epoki na Dolnym Śląsku.

Wg tradycji rodowej (zapisanej w rękopisie Schweinichenschen Familienmanuscript) Günzel VI zwalczał raubritterów; w 1455 r., będąc w stanie wojny z właścicielem Płoniny, wtargnął na jego zamek, uśmiercił pana zamkowego i wywiózł cenne łupy.

2. poł. XV w.

Günzel V i Burgmann, synowie Günzela IV — Budowniczowie kamienicy

Bracia odpowiedzialni za budowę kamienicy w obrębie zamku średniego — to ich dziełem jest dom, którego piwnicę odkryto we wrześniu 2023.

ok. 1456 – 1566

Burgmann — Człowiek, który dożył 110 lat

Niezwykła postać — ur. około 1456, zm. w Świnach w 1566 r., dożył ok. 110 lat. Po 1518 r. jako jedyny z braci pisał się „ze Świn”. W latach 1518–1556 samodzielny właściciel zamku. Odpowiadał za przebudowę gotyckiej warowni w stylu renesansowym — to pod jego rządami zamek zaczyna nabierać form nowożytnych.

Jak mówią przekazy, Burgmann w wieku 110 lat był w tak dobrej formie, że brał udział w polowaniu, na którym się przeziębił i z tego powodu zmarł.

Pochowany w prezbiterium kościoła św. Mikołaja, przy nagrobku żony Margarety von Borschnitz (zm. 1555).

Zobacz legendę o Burgmannie →

ur. ok. 1520 – zm. 1606

Hans — Renesansowy modernizator

Po podziale dóbr z 1563/1564 zostaje właścicielem Świn. Inicjuje modernizację renesansową zamku: powiększa okna, dodaje fascjowe obramienia, sgrafita z motywami diamentowego boniowania, podpiwnicza donżon przez wykucie skały. W 1579 r. funduje na podzamczu nowy kościół św. Mikołaja (data na portalu południowym) — z retrospektywną stylistyką „romańską”, pomyślany jako mauzoleum rodowe. Pochowany w kościele wraz z pierwszą żoną.

1590–1664

Hans Sigismund / Jan Zygmunt — Mecenas, mistyk, ostatni wielki

Po trzech podróżach po Europie wraca do Świn 21 października 1614 — 24-letni, z gustem włoskim w głowie. Już ok. 1615 r. angażuje wrocławskiego architekta Valentina von Saebisch do wielkiej manierystycznej przebudowy zamku (donżon, pałac, fortyfikacje, most zwodzony — patrz Historia zamku).

Ale Hans Sigismund nie był tylko fundatorem architektury. W latach 1621–1626 wszedł w krąg mistyków protestanckich wokół szewskiego filozofa Jakoba Böhme z Görlitz: uczestniczył w dysputach religijnych (1622), w 1623 r. doznał kilkugodzinnego przeżycia mistycznego na tle religijnym, w 1624 r. za zgodą księcia legnickiego doprowadził do druku dwóch dzieł Böhmego: Von wahrer Buße i Von wahrer Gelassenheit, a także gościł Böhme na zamku Świny na początku i jesienią 1624 r. — tu mistyk zaczął pisać swe ostatnie, niedokończone dzieło Betrachtungen göttlicher Offenbarung – 177 theosophische Fragen. Rozchorował się, 7 listopada opuścił Świny, 16/17 listopada 1624 zmarł.

Pozostał kawalerem. Wg śląskiego informatora Johannesa Sinapiusa (1720) „uwikłał się w zabójstwo podczas pojedynku, żył potem w stanie bezżennym, cierpiał na hipersomnię”. 22 III 1627 zapisał wszystkie posiadłości bratu Adamowi. Umiera w 1664 r.

1686–1695

Hans Ernst — Ostatni Schweinichen na zamku

Ostatni przedstawiciel rodu zasiadający na zamku. 4 IX 1686 ożeniony z Ursulą Heleną von Zedlitz (córka Hansa Christopha von Zedlitz z Wilkau). Po nim własność przechodzi w obce ręce — Ernst Ferdinand von Schweinitz auf Schweinhaus (1721–1735), a od 1735 roku zamek przestaje być zamieszkiwany przez właścicieli.

Urszula von Zedlitz — Tragedia w wieku 17 lat

Tradycja głosi, że krewna rodu Urszula von Zedlitz zmarła w wieku 17 lat, połknąwszy igłę. Jej nagrobek znajduje się w kościele św. Mikołaja. Anegdota pochodzi ze starszych przekazów lokalnych — w pełnej naukowej genealogii rodu pojawia się wiele postaci z rodu von Zedlitz (połączonych przez małżeństwa z Schweinichenami), ale konkretnej historii z igłą Kwerenda nie weryfikuje wprost. Pozostaje opowieścią rodzinną z atutem nagrobka jako świadka.

Margareta von Borschnitz — zm. 1555

Żona Burgmana, leżąca obok niego w prezbiterium kościoła św. Mikołaja. Jej nagrobek to jeden z nielicznych zachowanych wizerunków kobiet rodu von Schweinichen w kościele św. Mikołaja.