Przejdź do treści
ZAMEK ŚWINY — Wrota Śląskich Krain — Kup bilet

— Historia rodu —

Ród von Schweinichen — Świnkowie z Zamku Świny

Od Johanna de Swyn (1272) do Hansa Ernsta (1695). Rycerze, krzyżowcy, mecenasi mistyków. Trzy wieki rodu, który wziął nazwisko od tego zamku.

Pierwszy rycerz

Johann de Swyn (1272)

Ostatni Schweinichen

Hans Ernst (1686–1695)

Liczba pokoleń

ok. 14 (XIII–XVII w.)

Mauzoleum rodowe

Kościół św. Mikołaja (1579)

Ród von Schweinichen (po polsku Świnkowie) zasiadł na zamku najpóźniej w 1272 roku — pierwszy znany rycerz Johann de Swyn przyjął predykat od nazwy zamku. W ciągu czterech stuleci dali Śląskowi krzyżowca (Heinrich, 1323), długowiecznego biesiadnika (Burgmann, 110 lat) i mecenasa Jakoba Böhme (Hans Sigismund).

Świnkowie wzięli nazwisko od miejsca

W odwrotnym kierunku niż większość rodów rycerskich na Śląsku: tu najpierw był zamek, dopiero potem rodzina. Johann de Swyn — wzmiankowany w 1272 r. — jest pierwszym znanym rycerzem, który pisze się z predykatem od Svini. Wcześniejsi kasztelanowie (Tader 1230, Jaxa 1244, Petricone 1248) byli urzędnikami książąt śląskich, nie członkami tego rodu (mit o ich „dziedziczności” odrzuca Kwaśniewski w kwerendzie 2016).

Sylwetki

Dziesięciu rycerzy, którzy stąd rządzili

1316–1355

Heinrich — Rycerz z Rodos

Najwybitniejszy z wczesnych Schweinichenów. Rycerz na dworze książąt świdnicko-jaworskich, świadek na dokumentach księcia Henryka Fürstenberskiego i Bolka II. W 1323 r. uczestniczy w wyprawie krzyżowej na Rodos — udział poświadczony dokumentem papieża Jana XXII, wystawionym w Awinionie 5 sierpnia 1323. Po powrocie z Morza Egejskiego buduje na wzgórzu kamienny donżon (po 1329 – przed 1351). 13 lipca 1351 wystawia pierwszy zachowany dokument „na Świnach” — sprzedaje połowę wójtostwa bolkowskiego. Stara strona zamku określała go jako „Henryk Krzyżowiec — pierwszy śląski krzyżowiec”.

Posiadłości: Schweinhaus (Świny), Girlachsdorf (Gniewków).

1370/1371 – 1393/96

Günzel II — Rycerz księżnej Agnieszki

Prominentny rycerz na dworze księżnej Agnieszki (wdowy po Bolku II świdnickim). W 1387 r. funduje ołtarz w kościele parafialnym. Hipotetyczny inicjator rozbiórki ziemnych wałów i wzniesienia pierwszego kamiennego obwodu wokół donżonu (faza IV wg Kwaśniewskiego).

1407/1409 – 1415/1422

Hans — Konsolidator ojcowizny

Skupia w jednych rękach cały rodowy majątek po podziałach poprzedniego pokolenia. Za jego czasów lub tuż po nim wznosi się mur obwodowy zamku średniego (1. poł. XV w., datowanie archeologiczne 2016).

2. poł. XV w.

Günzel V i Burgmann — Budowniczowie kamienicy

Bracia odpowiedzialni za budowę kamienicy w obrębie zamku średniego — to ich dziełem jest dom, którego piwnicę odkryto we wrześniu 2023.

zm. 18 X 1503

Günzel VI — Z nagrobkiem do dziś

W latach 1448 i 1503 uposaża ołtarz i funduje tryptyk w kościele. Umiera w Świnach 18 października 1503. Jego całopostaciowy nagrobek zachował się we wnęce wschodniej kościoła św. Mikołaja — to jeden z najlepszych zachowanych wizerunków rycerza tej epoki na Dolnym Śląsku.

ok. 1456 – 1566

Burgmann — Człowiek, który dożył 110 lat

Niezwykła postać — ur. około 1456, zm. w Świnach w 1566 r., dożył ok. 110 lat. Fakt udokumentowany przez Kwerendę Kwaśniewskiego (inskrypcja nagrobna: ANNO 1566 AM TAGE __ / IST IN GOT). Po 1518 r. jako jedyny z braci pisał się „ze Świn”. W latach 1518–1556 samodzielny właściciel zamku. Odpowiadał za przebudowę gotyckiej warowni w stylu renesansowym — to pod jego rządami zamek zaczyna nabierać form nowożytnych.

Pochowany w prezbiterium kościoła św. Mikołaja, przy nagrobku żony Margarety von Borschnitz (zm. 1555).

Zobacz legendę o Burgmannie →

zm. 1606

Hans — Renesansowy modernizator

Po podziale dóbr z 1563/1564 zostaje właścicielem Świn. Inicjuje modernizację renesansową zamku: powiększa okna, dodaje fascjowe obramienia, sgrafita z motywami diamentowego boniowania, podpiwnicza donżon przez wykucie skały. W 1579 r. funduje na podzamczu nowy kościół św. Mikołaja (data na portalu południowym) — z retrospektywną stylistyką „romańską”, pomyślany jako mauzoleum rodowe. Pochowany w kościele wraz z pierwszą żoną.

1590–1664

Hans Sigismund / Jan Zygmunt — Mecenas, mistyk, ostatni wielki

Po trzech podróżach po Europie wraca do Świn 21 października 1614 — 24-letni, z gustem włoskim w głowie. Już ok. 1615 r. angażuje wrocławskiego architekta Valentina von Saebisch do wielkiej manierystycznej przebudowy zamku (donżon, pałac, fortyfikacje, most zwodzony — patrz Historia zamku).

Ale Hans Sigismund nie był tylko fundatorem architektury. W latach 1621–1626 wszedł w krąg mistyków protestanckich wokół szewskiego filozofa Jakoba Böhme z Görlitz: uczestniczył w dysputach religijnych (1622), w 1623 r. doznał kilkugodzinnego przeżycia mistycznego na tle religijnym, w 1624 r. za zgodą księcia legnickiego doprowadził do druku dwóch dzieł Böhmego: Von wahrer Buße i Von wahrer Gelassenheit, a także gościł Böhme na zamku Świny na początku i jesienią 1624 r. — tu mistyk zaczął pisać swe ostatnie, niedokończone dzieło Betrachtungen göttlicher Offenbarung – 177 theosophische Fragen. Rozchorował się, 7 listopada opuścił Świny, 16/17 listopada 1624 zmarł.

Pozostał kawalerem. Wg śląskiego informatora Johannesa Sinapiusa (1720) „uwikłał się w zabójstwo podczas pojedynku, żył potem w stanie bezżennym, cierpiał na hipersomnię”. 22 III 1627 zapisał wszystkie posiadłości bratu Adamowi. Umiera w 1664 r.

1686–1695

Hans Ernst — Ostatni Schweinichen na zamku

Ostatni przedstawiciel rodu zasiadający na zamku. 4 IX 1686 ożeniony z Ursulą Heleną von Zedlitz (córka Hansa Christopha von Zedlitz z Wilkau). Po nim własność przechodzi w obce ręce — Ernst Ferdinand von Schweinitz auf Schweinhaus (1721–1735), a od 1735 roku zamek przestaje być zamieszkiwany przez właścicieli.

Ludowa tradycja zapamiętała Burgmanna jako „znanego ze swojej miłości do trunków” — to wątek legendowy, ale dożycie 110 lat to fakt genealogiczny.

Kobiety rodu

Margareta i tragiczna Urszula

W kościele św. Mikołaja zachowały się nagrobki kobiet rodu — wśród nich Margareta von Borschnitz (zm. 1555), żona Burgmana, leżąca obok niego w prezbiterium.

Urszula von Zedlitz — Tragedia w wieku 17 lat

Tradycja głosi, że krewna rodu Urszula von Zedlitz zmarła w wieku 17 lat, połknąwszy igłę. Jej nagrobek znajduje się w kościele św. Mikołaja. Anegdota pochodzi ze starszych przekazów lokalnych — w pełnej naukowej genealogii rodu pojawia się wiele postaci z rodu von Zedlitz (połączonych przez małżeństwa z Schweinichenami), ale konkretnej historii z igłą Kwerenda nie weryfikuje wprost. Pozostaje opowieścią rodzinną z atutem nagrobka jako świadka.

Margareta von Borschnitz — zm. 1555

Żona Burgmana, leżąca obok niego w prezbiterium kościoła św. Mikołaja. Jej nagrobek to jeden z zachowanych wizerunków kobiet rodu von Schweinichen w mauzoleum z 1579 roku.

Mauzoleum

Kościół 1579 — gdzie rodzina spoczywa

Fundacja Hansa von Schweinichen z 1579 roku miała jeden cel: dać rodowi mauzoleum godne pamięci. Kościół wzniesiony na podzamczu, w retrospektywnej stylistyce „romańskiej”, do dziś przechowuje całopostaciowe nagrobki kluczowych członków rodu:

  • Günzel VI (zm. 1503) — wnęka wschodnia
  • Burgmann (zm. 1566) — prezbiterium, przy ścianie północnej
  • Margareta von Borschnitz (zm. 1555) — obok Burgmana
  • Hans (zm. 1606) i jego pierwsza żona — prezbiterium
  • Urszula von Zedlitz — wedle tradycji

Wnętrze kościoła zachowało wyposażenie z okresu Reformacji — rodzina von Schweinichen była protestancka (w zgodzie ze śląską tradycją XVI w.).

Nagrobki rodu von Schweinichen — kościół św. Mikołaja

Herb rodu

„Świnia Głowa” — herb z legendą

Wedle legendy fundacyjnej (przeniesionej z czeskiego mitu Bivoja, Libuszy i Kassy) herb „Świnia Głowa” miała nadać legendarnemu przodkowi rodu sama księżniczka Libusza za pokonanie odyńca gołymi rękoma. Naukowo herb von Schweinichen widnieje w portalu bramnym zamku dolnego.

→ Pełna legenda Biwoja i Libuszy: Legendy i podania.

Herb „Świnia Głowa” w portalu bramnym zamku dolnego

Europejska linia historii

Mistyk z Görlitz, gość Hansa Sigismunda

Jakub Böhme / Jakob Böhme (1575–1624) — szewski mistrz z Görlitz, jeden z najbardziej wpływowych mistyków-filozofów Europy nowożytnej. Spędził schyłek życia (1624) częściowo na zamku Świny pod opieką Hansa Sigismunda von Schweinichen. Tu zaczął pisać swe ostatnie dzieło Betrachtungen göttlicher Offenbarung – 177 theosophische Fragen. 7 XI 1624 opuścił Świny, 16/17 XI zmarł.

To rzadko opowiadana, europejska linia historii zamku — Świny przez kilka tygodni są jednym z ośrodków zachodnioeuropejskiej mistyki protestanckiej.

Po wymarciu Schweinichenów

Co stało się po 1695 roku

LataWłaścicielUwagi
1721–1735Ernst Ferdinand von Schweinitz auf SchweinhausOstatni właściciel zamieszkujący zamek
1735–1770von Schweinitz, von Churschwandt, von SchlabrendorffZamek już niezamieszkiwany
1770–1797Maria Theresia von SchlabrendorffNaprawa dachów (gont)
1809–XIX w.von Hoyos (von Hoyos-Sprinzenstein)Era pożarów i rozbiórki
1941–1945powiat jaworski (Kreis Jauer)
1945–1991władze lokalne (PRL)Prace konserwatorskie
od 1991własność prywatna (Jacek Drogosz)Kompleksowa rewitalizacja
2021–obecnieJacek + Krzysztof (duet inwestorów)Krzysztof jest też właścicielem Zamku Płonina

FAQ

Najczęściej zadawane pytania o ród Świnków

Skąd ród wziął nazwisko?
Od nazwy zamku Świny (Svini w bullach papieskich, Schweinhaus w niemieckiej formie). Pierwszy znany rycerz pisany z predykatem „de Swyn” to Johann de Swyn (wzmianka z 1272 r.), uznawany za protoplastę rodu.
Czy kasztelanowie z XIII w. byli z rodu Schweinichen?
Nie. Tę tezę głosił XIX-wieczny historyk-amator Constantin von Schweinichen, ale została odrzucona w naukowej kwerendzie Artura Kwaśniewskiego (2016). Kasztelanowie (Tader 1230, Jaxa 1244, Petricone 1248) byli urzędnikami książąt śląskich, nie członkami rodu — który pojawił się dopiero po likwidacji kasztelanii (przed 1272).
Kto był najwybitniejszym przedstawicielem rodu?
Dwie postacie konkurują o ten tytuł: Heinrich (1316–1355) — krzyżowiec z Rodos, budowniczy donżonu — oraz Hans Sigismund / Jan Zygmunt (1590–1664) — zleceniodawca manierystycznej przebudowy Saebischa i mecenas mistyka Jakoba Böhme.
Czy Burgmann naprawdę dożył 110 lat?
Tak — to fakt udokumentowany genealogicznie. Kwerenda Kwaśniewskiego potwierdza daty: ur. ok. 1456, zm. 1566 w Świnach. Na nagrobku zachowała się inskrypcja ANNO 1566. To jedna z najlepiej udokumentowanych długowieczności w śląskiej genealogii rycerskiej.
Kim był Jakub Böhme i co robił na zamku?
Jakob Böhme (1575–1624) to szewski mistrz z Görlitz, jeden z najważniejszych mistyków-filozofów epoki nowożytnej. Hans Sigismund von Schweinichen był jego mecenasem i protektorem — w 1624 r. gościł go na Świnach. Tu Böhme zaczął pisać swe ostatnie, niedokończone dzieło. 7 XI 1624 opuścił zamek, 16/17 XI zmarł.
Gdzie można zobaczyć nagrobki rodu?
W kościele św. Mikołaja na podzamczu (fundacja Hansa von Schweinichen z 1579 r.). Zachowały się całopostaciowe nagrobki: Günzela VI (zm. 1503), Burgmana (zm. 1566) i jego żony Margarety von Borschnitz, Hansa (zm. 1606) i jego pierwszej żony.

Odkryj historię, która powraca

Wejdź w mury, które ród von Schweinichen budował przez cztery stulecia — i zobacz miejsce, gdzie historia budzi się do życia.

Kup bilet